Tου Χρήστου Γιανναρά (αναδημοσίευση από την Καθημερινή)
Πότε τελειώνει ιστορικά ένας λαός που σημάδεψε με την παρουσία του την πορεία της ανθρωπότητας; Προφανώς, όταν πάψει να παράγει ή να συντηρεί καινοτόμο ιδιαιτερότητα. Οταν χάσει ακόμα και την επίγνωση της κάποτε προσφοράς του, όταν εκπέσει σε ρητορικές μόνο καυχήσεις για κατορθώματα που δεν μπορεί πια να κατανοήσει τη σημασία τους.
Αν είναι αυτό το κριτήριο του ιστορικού τέλους, πότε τέλειωσε ιστορικά ο Ελληνισμός;
Στο σχολείο μαθαίναμε τη δόλια απάντηση της δυτικής ιστοριογραφίας που είχε υιοθετήσει και ο Κοραής: Ο Ελληνισμός τέλειωσε το 529, όταν ο Ιουστινιανός έκλεισε και τυπικά τα τελευταία απομεινάρια φιλοσοφικών σχολών της Αθήνας.
Από τα τέλη του 19ου αιώνα, η απροκατάληπτη έρευνα άρχισε να κατεδαφίζει τη μεθοδική κατασυκοφάντηση του ψευδωνύμως, για χλεύη, λεγόμενου «Βυζαντίου»: να καταδείχνει τα ιλιγγιώδη επιτεύγματα πολιτισμού, με ακραιφνή ελληνική ιδιαιτερότητα, που το χαρακτηρίζουν και σημαδεύουν την ανθρώπινη Ιστορία. Τότε μεταθέσαμε το τέλος του Ελληνισμού στην άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους, το 1453.
Η λεγόμενη «Γενιά του ’30» μας έδειξε ότι ακόμα και κάτω από τον ζυγό των Τούρκων οι Ελληνες, φτωχοί, αγράμματοι, σκλάβοι, συνέχισαν να παράγουν ιδιαιτερότητα πολιτισμού, Τέχνη και θεσμούς με τους ίδιους άξονες αναφοράς και τις ίδιες ιεραρχήσεις προτεραιοτήτων που χαρακτήριζαν ανέκαθεν την ελληνικότητα. Και τότε μεταθέσαμε το ιστορικό τέλος του Ελληνισμού στο 1833, όταν Βαυαροί και Κοραϊκοί συγκρότησαν το νεωτερικό ελλαδικό κρατίδιο, προγραμματικά αποκομμένο από την οργανική ιστορική του συνέχεια, με πολιτιστικές επιδόσεις μόνο στη μίμηση των δυτικών προτύπων και την ελληνική ταυτότητα μεταποιημένη σε φολκ λορ και ιδεολόγημα.
Αποδίδεται στον ηπειρώτη πατριάρχη Αθηναγόρα η εκτίμηση ότι ο Ελληνισμός τέλειωσε με τη Μικρασιατική Καταστροφή, το 1922: Μπορεί το ελλαδικό κρατίδιο των Αθηνών να ήταν καταγωγικά αφελληνισμένο, να κατανοούσε τον Ελληνισμό με τους όρους του νεωτερικού εθνικισμού, δηλαδή να τον καταδίκαζε να είναι βαλκανική επαρχία. Ομως, υπήρχε παράλληλα η πληθυσμική πραγματικότητα εκατομμυρίων Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης, της Ανατολικής Ρωμηλίας, Ελληνισμός με συνείδηση κοσμοπολίτικης αρχοντιάς και ταυτότητα πολιτισμού, όχι κρατικής εθνότητας.
Με ποια κριτήρια πιστοποιούμε τη συνέχεια ή την ασυνέχεια (το ιστορικό τέλος) της ελληνικής ιδιαιτερότητας; Οχι βέβαια με τη συντήρηση και παγίωση των ίδιων πάντα σχημάτων του βίου και της έκφρασης. Η συνέχεια της ταυτότητας (δημιουργικής ετερότητας) ενός λαού γίνεται φανερή στη διατήρηση των ίδιων προτεραιοτήτων, της ίδιας ιεράρχησης αναγκών, της ίδιας αξιολόγησης ποιοτήτων.
Το πέρασμα από την «κοινωνία της χρείας» στην «πολιτική κοινωνία» (από την ατομοκεντρική χρησιμοθηρία στο κοινό «άθλημα αληθείας») είναι σταθερό γνώρισμα ελληνικότητας. Τόπος και τρόπος του αθλήματος στην Αρχαία Ελλάδα ήταν η αυτόνομη πόλις – κράτος, πραγμάτωση και φανέρωση του τρόπου η «εκκλησία του δήμου». Τόπος και τρόπος του αθλήματος στον εκχριστιανισμένο Ελληνισμό (Βυζάντιο και Τουρκοκρατία) ήταν η αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα – ενορία και φανέρωση του τρόπου η «εκκλησία των πιστών».
Ο στόχος στον οποίο απέβλεπε η πόλις (ο τρόπος του όντως αληθούς) αποτυπώνεται στη λογική αρμονία των αρχιτεκτονικών μελών του Παρθενώνα, στην αφαιρετική υποδήλωση του καθολικού λόγου της ουσίας (όχι του εφήμερου ατόμου) που σαρκώνει το άγαλμα, στην τραγωδική δραματουργία της θεατρικής εκφραστικής. Αντίστοιχα, ο στόχος της ευχαριστιακής κοινότητας αποτυπώνεται στο αρχιτεκτονικό (στατικής) ρίσκο της διαδοχής θόλων, ημιθολίων, σφαιρικών τριγώνων που λογοποιεί την ύλη, παραπέμπει στην «κένωση» – σάρκωση του Λόγου ως τρόπο τής όντως υπάρξεως. Aποτυπώνεται στη «διάβαση επί το πρωτότυπον» που κατορθώνει (με την ίδια αφαιρετική επιδίωξη του αγάλματος) η βυζαντινή Εικόνα ή στην «αποκαλυπτική» δραματουργία (με πιστότητα στο αρχαίο σκηνικό υπόδειγμα) της εκκλησιαστικής Ευχαριστίας.
Σήμερα δεν καταλαβαίνουμε τίποτα από τις προτεραιότητες αναγκών και στόχων που εξασφάλιζαν τη συνέχεια του τρόπου της ελληνικότητας, δεν μπορέσαμε να διασώσουμε στο ελλαδικό κρατίδιο αυτόν τον τρόπο ούτε ως μνήμη, θησαύρισμα παιδείας. Μας είναι αδύνατο να κατανοήσουμε (δεν έχουμε προσλαμβάνουσες παραστάσεις), πώς μπορεί μια συλλογικότητα να οργανώθηκε κάποτε με προτεραιότητα ανάγκης την υπαρκτική γνησιότητα και όχι τη χρησιμότητα. Ερμηνεύουμε την Αρχαία Ελλάδα, το Βυζάντιο, την Τουρκοκρατία με τα κριτήρια και τα δόγματα του Ιστορικού Υλισμού ή με τις προ-πολιτικές ατομοκεντρικές αξιώσεις του Διαφωτισμού – μιλάμε για την αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία σαν το προανάκρουσμα «αυτοθεσμιζόμενης» κολλεκτίβας ή «κομμούνας».
Ο Ελληνισμός τέλειωσε ιστορικά με αργό και βασανιστικό (ταπεινωτικό) ψυχορράγημα που ξεκίνησε το 1833 και συνεχίζεται, άγνωστο για πόσο ακόμη. Παλεύουμε να πιθηκίσουμε με συνέπεια τα «φώτα» της Εσπερίας, την παραχάραξη του αθλήματος της σχέσης σε μονοτροπία της χρήσης. Και ούτε αυτό δεν καταφέρνουμε, ο μεταπρατισμός μάς καθηλώνει σε τριτοκοσμικά επίπεδα υπανάπτυξης, διαφθοράς, οργανωτικής διάλυσης, απαιδευσίας, βαναυσότητας στην καθημερινή συμπεριφορά.
Αν συνεχίζουμε κωμικά να καυχώμαστε για την Αρχαία Ελλάδα, είναι επειδή μάς μάθανε ότι στο δικό της κληροδότημα βασίστηκε, και αυτό αξιοποίησε ο καταναλωτικός πολιτισμός της Δύσης, που εμείς αποκλειστικά θαυμάζουμε και είναι το ίνδαλμά μας. Ωσάν να ήταν ποτέ δυνατό η ταύτιση του «αληθεύειν» με το «κοινωνείν» να γεννήσει τον ατομοκεντρισμό του cogito ή της αισθησιοκρατίας, η μεταφυσική στόχευση της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας να παραγάγει το όνειδος της σημερινής εμπορευματοποιημένης κομματοκρατίας.
Το ιστορικό ψυχορράγημα του Ελληνισμού είναι βασανιστικό και ταπεινωτικό, γιατί συνεχίζουμε να υπάρχουμε χωρίς πια να είμαστε Ελληνες και χωρίς να μπορούμε να γίνουμε «Ευρωπαίοι». Και απομνημείωση αρχιτεκτονική του χαμένου προσώπου μας είναι η βλάσφημη αισχρουργία του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης: Αυτάρεσκη αναίδεια μιας αφελληνισμένης κοινωνίας, που χρυσοπληρώνει Αμερικανοελβετό για να φιλοτεχνήσει «μοδέρνο» νεοπλουτίστικο πορτραίτο της αμάθειας και ασχετοσύνης της.
Σε κάθε παραμικρή πτυχή του το σημερινό ελληνώνυμο κρατίδιο είναι μια ύβρις της ελληνικότητας.
Ααααααχαχαχαχα! Ααααααχαχαχαχα! Ααααααχαχαχαχα! Ααααααχαχαχαχα!
Κι έλεγα πως αν και ξεκινά ωραία, κάποιο λάκκο θα έχει η φάβα μέχρι που τον ανακάλυψα εκεί:
“Παλεύουμε να πιθηκίσουμε με συνέπεια τα «φώτα» της Εσπερίας”
Ποια συνέπεια ρε συ ραμολιμέντο. Πες το αρπαχτή, συμφεροντολογισμό, μικροπολιτική, μπλα μπλα πλα, αλλά όχι και “συνέπεια” για μας μας πεις μετά με πιασάρικη συγκατάβαση “ο μεταπρατισμός μάς καθηλώνει σε τριτοκοσμικά επίπεδα υπανάπτυξης, διαφθοράς, οργανωτικής διάλυσης, απαιδευσίας, βαναυσότητας στην καθημερινή συμπεριφορά.”
Έλεος. Η τρισκατάρατη “Εσπερία” φταίει για όλα! Μα για όλα!
[...] Zed] ▶ κανένα σχόλιο /* 0) { jQuery('#comments').show('', change_location()); [...]
Είσαι προκατειλημμένος απέναντι στον Γιανναρά, και αυτό ευκόλως καταφαίνεται (τουλάχιστον) από την προσπάθεια σου να βρεις το οποιοδήποτε «ψεγάδι» θα σε δικαιώσει.
Αν και είμαι σίγουρος ότι κατάλαβες πως το επιχείρημα του είναι άλλη μια μομφή, δεν έχεις άδικο…
Πάντως, και με συνέπεια να τα ακολουθούσαμε, δε θα άλλαζε τίποτα, σύμφωνα και με τη τελευταία σου πρόταση :)
Δεν είμαι ακριβώς προκατειλημμένος αλλά πολύ σκεπτικιστής απέναντι στον Γιανναρά. Γιατί όμως κλείνει σε εισαγωγικά τα «φώτα» αν ο σκοπός του δεν είναι άλλος από το να ειρωνευτεί; Τα κυρίως Φώτα είναι τα δικά μας Ορθόδοξα; Γι αυτό σου λέω, γελάω μαζί του όταν φτιάχνει συνειρμούς και “λογοπλοκίες” σαν το αμίμητο «μονοτροπία της χρήσης» – που σαφέστατα εννοεί ότο από το 1833 η Ελλάδα αυτοϊκανοποιείται. Συγνώμη Zed, αλλά δεν αντέχεται.
Εγω δε διαφωνώ μαζί σου. Παλαιότερα τον αντιμετώπιζα με χυδαίο τρόπο και στην πορεία αναθεώρησα. Πλέον συμφωνώ με πολλά από τα όσα λέει και μ’ αρέσει η κριτική του στάση.
Εντάξει, ξέρω τη σχέση σου και με τις θρησκείες, με την εκκλησία αλλά και με το θεό!
Καταλαβαίνω πως το βλέπεις.
Αυτό που μένει είναι η ταύτιση περί Κατάρας της Δύσης.
Εδώ και το κείμενο του plagal.
Μα πως θα διαφωνούμε με τον Γιανναρά αν δεν τον διαβάζουμε; Κανέναν δεν απορρίπτω εξαρχής και ο Γιανναράς είναι από αυτούς που προσφέρουν χρήσιμα αντεπιχειρήματα στην απέναντι πλευρά.
Όπως λοιπόν σου είπα ήδη, το κείμενο είναι εξαιρετικό. Δεν στέκομαι στο εάν ένα μουσείο είναι ικανό να αντιπροσωπεύσει την ελληνικότητα, ούτε στο εάν υφίσταται καν ως έννοια πια. Γιατί δεν με αφορά. Γιατί δεν μπορώ να επαίρομαι για τα όποια κληροδοτήματα μας, όσο η μετεξέλιξη τους αποτελεί πανάκεια για τα πάντα. Ή καλύτερα για το τίποτα, αφού σε αυτή τη χώρα τίποτα δεν παράγεται και τίποτα δεν κινείται. Φταίει η κομματοκρατία για την απραγία ή η κομματοκρατία είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της φαυλότητας και της τεμπελιάς των κατοίκων αυτής της χώρας;
Ελλάδα, λοιπόν, κατά όνομα ή κατά συνείδηση, είναι η χώρα του τίποτα. Με ή χωρίς συνείδηση του εαυτού.
Την καλησπέρα μου
Μάλλον το 1ο ισχύει Silent. Αφού μόνο να πιθηκίζουμε είμαστε εκπαιδευμένοι…
Καλή δύναμη…
που είσαι;
Απάντησα με το επόμενο post μου. Πολύ ωραίο το κείμενο. Θα τα πούμε σύντομα.